Cahiers Bio-Wetenschappen en Maatschappij jaargang 22, nr.3, december 2003 ISBN 90-73196-35-3

Onze door de natuur gegeven jas - de huid - bepaalt niet alleen ons uiterlijk, maar beinvloedt ook in hoge mate ons sociaal functioneren. Hoe je eruit ziet, aanvoelt en ruikt hangt af van de kleur en gesteldheid van je huid. Met een oppervlak van ongeveer 1.8 vierkante meter bij volwassenen en 15 procent van ons lichaamsgewicht is de huid het grootste orgaan van ons lichaam.

Hij is ook het zintuig dat op de ogen na de meeste sensorische informatie aanlevert aan de thalamus, diep in onze hersenen. Het is de huid die ons met behulp van meer dan een miljoen zenuwuiteinden vertelt hoe de wereld om ons heen aanvoelt en hoe warm of koud het is.

De jas van Adam omhult ons lichaam volledig en fungeert daardoor tevens als een schild tegen de buitenwereld. Aanvallen van buiten af op onze integriteit - mechanisch, biologisch, fysisch of chemisch - stuiten het eerst op het uitgebreide stelsel van barrières dat we huid noemen.

In het dagelijks leven geven we allemaal bewust of onbewust voortdurend aandacht aan onze huid:

• We wassen en scheren ons, en maken ons op. Veel mensen bruinen hun huid in de zon of onder de zonnebank, andere laten hun rimpels, overtollige haren en pukkeltjes weghalen of gladstrijken.
• Dat alles om onze aantrekkelijkheid en indirect ons zelfvertrouwen te vergroten.
• Zolang onze huid gezond is valt daar goed mee te leven. De cosmetische industrie voorziet de doe-het-zelvers immers rijkelijk van poedertjes, zalfjes, kleurtjes en parfums.
• En voor wie dat niet genoeg vindt en het kan betalen, is er een bloeiende schoonheidsindustrie van kappers en pedicures tot tatoeagesalons en complete beauty farms. De invloed die de huid op onze gesteldheid heeft, wordt nog duidelijker merkbaar als er iets mee mis gaat.
• Als het jeukt, schilfert, gloeit, nattend en rood is, of pijn doet, hebben we een ziekte die vanzelfsprekend
• Behandeld moet worden. Maar ook onschuldige afwijkingen zonder apert ongerief kunnen ons danig in de war brengen, vooral als ze opvallend zijn voor de naaste omgeving.

In dit Cahier komen al die aspecten van onze buitenbekleding aan de orde. Het is tot stand gekomen in samenwerking met de Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen ( FMWV ), die jaarlijks een Publieksdag organiseert over een bepaald thema, ditmaal Huid en Huidaandoeningen.

Omtrent de huid

Cultuurhistorische verkenningen

Onder Redactie van Prof.dr. Th.van Joost en dr. J.J. van Everdingen.

Met bijdragen van o.a. Midas Dekkers, Lucas Reijnders, Klaas Marck, Eva van Joost, Heleen Dupuis, Eddy van der Velden, Leo den Dulk e.a.

Een rijk geillustreerd boek met meer dan 100 afbeeldingen in kleur en vele zwart-wit illustraties, 300 blz leesplezier met vele aspecten rondom en over ons grootste orgaan “de huid”.

Uitgeverij Boom / Belvedere,Amsterdam / Overveen 1996. ISBN 90 5352 271 9

De menselijke huid is meer dan een zichtbaar omhulsel dat beschermt tegen de buitenwereld. De huid heeft haar eigen taal, betekenis en geschiedenis. In Omtrent de huid wordt de betekenis van de huid in relatie tot het ontstaan van de mens, cultuur religie, kunst en wetenschap belicht. Door de tijden heen heeft de mens zijn huid verhuld en weer blootgegeven, daartoe aangezet door klimaat,mode en moraal.

Terwijl opvattingen over schoonheid, erotiek, reiniging en kleding hierbij eveneens een rol speelden. Aan deze cultuur-historische en antropologische veranderingen worden verschillende hoofdstukken gewijd, evenals aan verschillende vormen van kunst die de huid bijzondere dimensies verlenen.

Zo vormen aangebrachte tekens op de huid bij sommige natuurvolkeren het archief van leven en dood.

De huid is het aangezicht van de mens. Mensen beoordelen elkaar op vorm,kleur en gaafheid. Maar wat is schoonheid en wat is het tegenovergestelde daarvan?

Persoonlijke ervaring en beleving en culturele achtergrond bepalen de esthetische opvattingen. Wie niet tevreden is met zijn uiterlijk, kan proberen het te verbeteren door middel van kosmetica of plastische chirurgie. In dit boek worden geen uitgewerkte wetenschappelijke exposees gegeven over de betekenis van de huid, maar zijn de bijdragen veeleer verkenningen in essay-vorm die de rijk geschakeerde variatie van factoren aangeven waarbij de buitenste menselijke schil is betrokken.

Boom.

---

---

Interview door Gabrielle Eicholtz in Mammazone maart 2003

Medische dermatografie geeft patiënten eigenwaarde terug

Naar aanleiding van het verhaal over de tatoeage van de 76-jarige Hanny de Kruyter in de Mammazone van december 2002 wilde de redactie ook eens weten hoe "klassieke camouflag" met behulp van tatoeage nu in z’n werk gaat. Medisch dermatograaf Brigitte Drost kon ons hier meer over vertellen. En wat vindt zij van een tatoeage als die bij Hanny de Kruyter? "Ik weet hoe moeilijk het is om op een litteken iets moois te tatoeëren. Daarom petje af! Als medisch dermatograaf houd ik mij echter alleen bezig met camouflagetechnieken."

Sinds april 2001 werkt Brigitte Drost twee dagen per week bij het Onderzoeks- en Behandelcentrum (OBC) van het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis in Amsterdam. Daarnaast heeft zij ook nog een eigen praktijk voor medische dermatografie & esthetische correcties in Den Haag. Wij praten met haar in het OBC terwijl zij bij een meisje van vijftien een litteken op het voorhoofd behandelt. "Kijk"zegt ze, "dit is een groot en dik litteken met veel wild vlees, daar besteed ik ongeveer zes sessies van een half uur aan. Niet langer, want dan kan het tatoeëren pijnlijk worden. Tijdens elke behandeling breng ik wat kleurstof in. De volgende keer kijk ik hoe de kleur zich heeft gehouden en wat ik er nog aan moet bijwerken. Helemaal wegwerken kan ik dat litteken niet, maar ik kan het uiterlijk wel enorm verfraaien en dat is toch de bedoeling. Trouwens, veel mensen vinden een vaag litteken in het gezicht ook wel sexy!"

Het roer om
Na haar artsenstudie wilde Drost plastisch chirurg worden, maar bij gebrek aan een opleidingsplaats ging deze wens niet door. Ze gooide het roer helemaal om en meldde zich aan bij de Vrije Academie. Na haar studie beeldend kunstenaar besloot zij zich te specialiseren als medisch dermatograaf. "Op deze manier kan ik zowel mijn medische als mijn artistieke opleiding in praktijk brengen en dat geeft veel voldoening. Ik voel mij echt als de slagroom op de taart. Met mijn behandeling help ik patiënten hun eigenwaarde en zelfverzekerdheid weer terug te vinden. Door mijn artsopleiding weet ik precies wat er met huid en lichaam kan gebeuren als er iets niet goed gaat en kan ik zo nodig medisch ingrijpen. Mijn artistieke opleiding geeft mij een uitstekend oog voor kleur. Zomaar een beetje kleuren mengen is niet genoeg, iedere patiënt heeft een andere kleur huid en dat luistert heel nauw. In tegenstelling tot die van tattooshops bestaat mijn kleurstof voor 80% uit alcohol, dat is veiliger. Ook blijft de verf hierdoor beter zitten en vervaagt de kleur niet."

Finishing touch
Niet alleen het onopvallend maken van bijvoorbeeld littekens in het gezicht of in de hals maar ook de uiterlijke gevolgen van bestralingen en transplantaten werkt Drost zo mooi en goed mogelijk weg. Daarnaast krijgt zij in het AvL veel vrouwen die na een borstreconstructie graag weer tepels willen laten maken. "Daaronder zijn ook jonge vrouwen bij wie preventief de borsten zijn geamputeerd omdat zij erfelijk belast zijn. Zij zien het tatoeëren van tepels als de finishing touch. Heel begrijpelijk, zeker als je nog een relatie op wilt bouwen. En dan wil je er toch goed uitzien als je je uitkleedt voor iemand?"
Het leukste is dat de meeste mensen die zij heeft behandeld vaak zo blij zijn met het resultaat, terwijl het toch gezichtsbedrog blijft.

Petje af
De tatoeage van Hanny de Kruyter vindt Drost prachtig gedaan, "alleen jammer dat ik de kleuren niet kan zien op jullie foto. Ik weet hoe moeilijk het is om op een litteken iets moois te tatoeëren. Daarom petje af voor de Nieuw-Zeelandse tatoeëerder en ook voor Hanny die dit toch maar heeft laten doen."
Volgens Drost vinden veel mensen, vooral vrouwen, het moeilijk om naar een tattooshop te gaan voor het laten wegwerken van een litteken, laat staan voor het maken van tepels. "Zo'n shop heeft toch iets beangstigends. Zeker als je door een verdrietige ziekte van die nare uiterlijke gevolgen hebt. Je moet dan wel heel sterk in je schoenen staan om er binnen te stappen." Maar de tijden veranderen want onlangs heeft zij, op verzoek, een uitgebreide demonstratie gegeven aan een tatoeëerder uit Zeeland die gevraagd is om in een ziekenhuis medisch te komen tatoeëren.

Dermatografie in het kort
Huidafwijkingen als gevolg van ziekten, operaties, ongevallen en andere oorzaken worden door de patiënt en zijn omgeving als storend ervaren. In veel gevallen is dermatografie de aangewezen methode om deze afwijkingen te verhelpen, of om ze zo te camoufleren zodat ze cosmetisch acceptabel zijn.

Medisch erkend sub-specialisme
Dermatografie is een methode die sinds 1984 is ontwikkeld door E.M.van der Velden en is uitgegroeid tot een medisch erkend sub-specialisme.In diverse media is dermatografie onder de aandacht gebracht als een belangrijke aanvulling op andere methoden voor de behandeling van huidafwijkingen. Ook werd de methode in een groot aantal medisch-wetenschappelijke artikelen onderbouwd.

Wat is dermatografie?
Bij dermatografie worden met behulp van speciale entomologische naalden (ø 0,36-0,41 mm) kleurstofpigmenten in de juiste tinten uiterst nauwkeurig in de huid aangebracht. Dit gebeurt met de Van der Velden Derma-injector en met pigmenten die dermatologisch, bacteriologisch en pathologisch zijn getest. Allergische reacties op de gebruikte pigmenten kwamen tijdens de afgelopen 20 jaar slechts bij een zeer klein aantal behandelingen voor. De behandelingen zelf zijn in het algemeen vrijwel pijnloos, plaatselijke verdoving is meestal niet noodzakelijk. Dermatografie is daardoor voor vrijwel niemand belastend. Het aantal behandelingen is uiteraard afhankelijk van de grootte en aandoening van het te behandelen gebied. Het resultaat is blijvend: uit eigen onderzoek is gebleken, dat na tien jaar in enkele gevallen slechts 10 procent van de kleurstoffen is vervaagd. De esthetische effecten zijn zodanig, dat de aandoeningen niet meer storend zijn voor de patiënt en zijn omgeving. Veelal herwint de patiënt het zelfvertrouwen dat door de aandoening sterk verminderd was.

Nederlandse vereniging voor dermatografie
Het register van erkende dermatografen wordt gevoerd door de Nederlandse Vereniging voor Dermatografie, die ook de verdere verbreiding van deze discipline stimuleert door middel van onderzoek en publicaties, zowel wetenschappelijk als populair.

Kijk voor meer informatie op: www.dermatografie.nl

Interview door Gabrielle Eicholtz in Mammazone maart 2003